نوشتن پیام خطای خوب به فارسی؛ راهنمای عملی متن رابط
پیام خطای خوب چه میگوید و چه نمیگوید: سه جزء هر پیام، لحن محترمانه بدون تعارف، مثالهای قبل و بعد برای فرم، پرداخت و قطعی اینترنت، و جای درست نمایش خطا.

«خطای ناشناخته رخ داد.» «ورودی نامعتبر است.» «Error 500.» این پیامها برای کسی که آنها را نوشته معنا دارند، ولی کاربر بعد از خواندنشان هنوز نمیداند چه شده و چه باید بکند. پیام خطا لحظهای است که کاربر گیر کرده؛ بهترین فرصت برای کمک، و بدترین جا برای ابهام.
سه جزء هر پیام خطا

- چه اتفاقی افتاد، به زبان کاربر: «پرداخت انجام نشد»، نه «تراکنش ناموفق با کد ۵۱».
- چرا، اگر میدانیم و به کار کاربر میآید: «موجودی کارت کافی نیست».
- حالا چه کار کند: «کارت دیگری امتحان کنید یا مبلغ کمتری انتخاب کنید». این مهمترین بخش است و بیشتر از همه جا میافتد.
همیشه لازم نیست هر سه را بنویسید. در یک فیلد فرم، «کد پستی باید ۱۰ رقم باشد» هم چه شده را میگوید و هم راهحل را.
لحن: محترمانه، ساده، بدون تعارف
- «شما» و فعل جمع. «لطفاً شماره را بررسی کنید»، نه «شماره را بررسی کن».
- کاربر را مقصر نکنید. «شماره موبایل باید با ۰۹ شروع شود» بهجای «شماره را اشتباه وارد کردهاید».
- عذرخواهی فقط وقتی تقصیر ماست. اگر سرور قطع است، «متأسفیم» بهجاست؛ اگر کاربر رمز را اشتباه زده، عذرخواهی بیمعناست.
- بدون اصطلاح فنی. «سرور»، «توکن»، «درخواست نامعتبر» و کد خطا را از پیام اصلی بیرون بگذارید. اگر کد برای پشتیبانی لازم است، کوچک و در انتها بیاورید.
- بدون علامت تعجب و حروف هیجانی. «خطا!!!» استرس را بیشتر میکند.
- فارسی درست: نیمفاصله، علامتهای فارسی و ارقام فارسی. مقالهٔ نیمفاصله را ببینید.
مثالهای قبل و بعد

| پیش از این | بهتر |
|---|---|
| ورودی نامعتبر است. | شماره موبایل باید ۱۱ رقم باشد و با ۰۹ شروع شود. |
| خطای ناشناخته رخ داد. | ذخیره نشد. اتصال اینترنت را بررسی کنید و دوباره امتحان کنید. |
| تراکنش ناموفق (کد ۵۱). | پرداخت انجام نشد؛ موجودی کارت کافی نیست. کارت دیگری امتحان کنید. |
| حجم فایل غیرمجاز. | این فایل ۱۲ مگابایت است؛ حداکثر ۵ مگابایت مجاز است. |
| دسترسی غیرمجاز. | برای دیدن این صفحه وارد حساب کاربری شوید. |
جای درست نمایش خطا

- خطای یک فیلد: درست زیر همان فیلد، با رنگ و آیکون، وقتی کاربر از فیلد بیرون رفت.
- خطای کلی فرم (مثلاً سرور جواب نداد): یک پیام بالای فرم، و ورودیهای کاربر دستنخورده بمانند.
- خطای کاری در پسزمینه (مثلاً ذخیرهٔ خودکار ناموفق): یک اعلان کوتاه با دکمهٔ «دوباره امتحان کنید».
- خطای کل صفحه (مثل صفحهٔ ۴۰۴): توضیح کوتاه و راهی برای ادامه، مثل لینک صفحهٔ اصلی یا جستجو.
برای کاربران صفحهخوان، پیام خطای فیلد باید با aria-describedby به فیلد وصل باشد و فیلد aria-invalid="true" بگیرد. جزئیات در مقالهٔ دسترسپذیری.
پیشگیری بهتر از پیام
بهترین پیام خطا، پیامی است که لازم نشود:
- فیلد موبایل که ارقام فارسی را هم بپذیرد، دیگر خطای «فقط عدد وارد کنید» نمیدهد.
- فیلد مبلغ که عدد را به حروف نشان دهد، جلوی صفر اضافه را میگیرد.
- دکمهای که تا کامل شدن فرم غیرفعال نیست ولی با زدنش کاربر را به اولین فیلد ناقص میبرد، از دکمهٔ خاکستریِ بیتوضیح بهتر است.
جمعبندی
پیام خطا را از نگاه کاربر بنویسید: چه شد، چرا و حالا چه کار کنم. لحن محترمانه و ساده باشد، بدون مقصر دانستن و بدون اصطلاح فنی، و پیام همانجایی نمایش داده شود که خطا اتفاق افتاده. قاعدههای کاملتر نوشتن متن رابط را در راهنمای نوشتن کاشی نوشتهایم؛ همهٔ پیامهای داخلی کامپوننتهای کاشی هم با همین قاعدهها نوشته شدهاند.


