رفتن به محتوای اصلی
  • معرفی
  • نصب
  • Tailwind
  • وب کامپوننت‌ها (بدون React)
  • دوزبانه، فارسی و انگلیسی
  • پلاگین‌های فیگما
  • استفاده با هوش مصنوعی
  • آیکون‌ها
  • راهنمای آیکون‌ها
  • سفارشی‌سازی و تم
  • حرکت و ریزتعامل‌ها
  • حالت‌های کامپوننت‌ها
  • فونت و تایپوگرافی
  • دسترس‌پذیری
  • نوشتن متن رابط
  • رنگ‌ها
  • برند کاشی
  • مقایسه با دیگران
  • نسخه‌ها
  • سیاست تغییرات
  • مهاجرت به ۲.۰
  • امنیت
  • حجم کامپوننت‌ها
  • فیلد فارسی
  • دیت‌پیکر شمسی
  • کد تأیید (OTP)
  • بازهٔ تاریخ شمسی
  • انتخاب ماه
  • شمارش معکوس
  • هیت‌مپ فعالیت
  • انتخاب استان
  • نقشهٔ ایران
  • فرم نشانی
  • انتخاب نوبت
  • ویرایش نگارشی
  • نمایش مبلغ
  • بازهٔ قیمت
  • کارت بانکی
  • رسید پرداخت
  • برگ تقویم
  • لوگوی بانک‌ها
  • ابزارهای فارسی
  • آپلود فایل
  • آکاردئون
  • آواتار
  • اسپلیتر
  • استپر
  • اسکلتون
  • اسلایدر
  • اعتبارسنجی فرم
  • امتیاز ستاره‌ای
  • انتخاب چندتایی
  • انتخاب رنگ
  • بج
  • بردکرامب
  • برگهٔ پایین
  • بنر
  • پاپ‌اور
  • تایم‌لاین
  • تب‌ها
  • تور معرفی
  • توست
  • تولتیپ
  • جداکننده و کلید میان‌بر
  • جدول داده
  • جستجو با پیشنهاد
  • چک‌باکس
  • چیپس
  • حالت خالی
  • دراپ‌داون
  • دکمه
  • دکمهٔ کپی
  • دیالوگ
  • رادیو
  • سایدبار
  • سگمنت
  • سلکت
  • سوییچ
  • صفحه‌بندی
  • قدرت رمز عبور
  • کارت
  • کارت آمار
  • کاروسل
  • کامبوباکس
  • کامند پالت
  • کشو
  • گروه دکمه
  • گیج
  • منوی راست‌کلیک
  • نمای درختی
  • نمودار
  • نمونهٔ رنگ
  • نوار پیشرفت
  • نوار ناوبری
  • ورودی
  • ورودی تگ
  • ورودی عدد
  • ویرایش درجا
  • هشدار
شروع کنید

اعتبارسنجی کد ملی در جاوااسکریپت؛ الگوریتم و فیلد آماده

الگوریتم رقم کنترل کد ملی ایران قدم‌به‌قدم، کد جاوااسکریپت آن، خطاهای رایج مثل ارقام فارسی و صفر اول، و طراحی یک فیلد کد ملی خوب در فرم.

سپنتا پویا۳ دقیقه مطالعه

کاشی‌های آبی با آیکون کارت شناسایی، نماد اعتبارسنجی کد ملی

کد ملی در فرم‌های ایرانی همه‌جا هست: ثبت‌نام، احراز هویت، خرید بلیت و فاکتور. خوشبختانه کد ملی یک رقم کنترل دارد و می‌شود بدون تماس با هیچ سروری فهمید که آیا عددِ واردشده اصلاً می‌تواند کد ملی باشد یا نه. این کار جلوی بیشتر اشتباه‌های تایپی را همان لحظه می‌گیرد.

یک نکته را از اول روشن کنیم: رقم کنترل فقط می‌گوید عدد «ساختار درستی» دارد. اینکه این کد واقعاً به کسی تعلق دارد یا به همین کاربر، فقط با استعلام از مرجع رسمی معلوم می‌شود.

ساختار کد ملی

کد ملی ده رقم دارد. نه رقم اول شناسه است و رقم دهم «رقم کنترل» که از نه رقم قبلی حساب می‌شود.

ده خانهٔ کد ملی با وزن‌های ۱۰ تا ۲ زیر نه رقم اول و رقم کنترل جدا در خانهٔ آخر
هر کدام از نه رقم اول در وزنی از ۱۰ تا ۲ ضرب می‌شود؛ رقم دهم از باقی‌ماندهٔ جمع بر ۱۱ به دست می‌آید.

الگوریتم رقم کنترل

  1. نه رقم اول را به ترتیب در ۱۰، ۹، ۸ … تا ۲ ضرب کنید و حاصل‌ها را جمع بزنید.
  2. باقی‌ماندهٔ جمع بر ۱۱ را حساب کنید؛ اسمش را r بگذاریم.
  3. اگر r کمتر از ۲ بود، رقم کنترل باید خود r باشد؛ وگرنه باید 11 - r باشد.

یک مثال ساختگی: برای 1234567891، جمع حاصل‌ضرب‌ها ۲۱۰ است. باقی‌ماندهٔ ۲۱۰ بر ۱۱ می‌شود ۱، که کمتر از ۲ است؛ پس رقم کنترل باید ۱ باشد، و هست.

function isValidNationalId(input) {
  const id = toEnglishDigits(input).replace(/\D/g, "");
  if (!/^\d{10}$/.test(id)) return false;
  if (/^(\d)\1{9}$/.test(id)) return false; // ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱ و مانند آن
  let sum = 0;
  for (let i = 0; i < 9; i++) sum += Number(id[i]) * (10 - i);
  const r = sum % 11;
  const check = Number(id[9]);
  return r < 2 ? check === r : check === 11 - r;
}

چرا خط مربوط به ارقام تکراری؟ کدهایی مثل 1111111111 از نظر ریاضی رقم کنترل درستی دارند، ولی صادر نمی‌شوند و بیشتر وقت‌ها کاربر برای رد شدن از فرم آن‌ها را تایپ می‌کند.

سه خطای رایج

سه کارت خطا: ارقام فارسی رد می‌شوند، صفر اول حذف می‌شود و کد ملی به‌جای متن به شکل عدد ذخیره می‌شود
سه اشتباه که در پیاده‌سازی کد ملی زیاد دیده می‌شود.

۱. رد کردن ارقام فارسی

بیشتر کاربران ایرانی با صفحه‌کلید فارسی تایپ می‌کنند و «۰۰۱۲۳…» می‌نویسند. اگر اعتبارسنجی فقط [0-9] را بپذیرد، کد درست را رد می‌کند. همیشه پیش از بررسی، ارقام فارسی و عربی را به انگلیسی تبدیل کنید. روش تبدیل را در مقالهٔ ارقام فارسی در جاوااسکریپت گفته‌ایم.

۲. از دست رفتن صفر اول

خیلی از کدهای ملی با صفر شروع می‌شوند. اگر فیلد را type="number" بگذارید یا مقدار را در پایگاه داده به‌شکل عدد ذخیره کنید، صفر اول حذف می‌شود و کد نه‌رقمی و نامعتبر می‌شود. کد ملی متن است، نه عدد:

<input inputmode="numeric" autocomplete="off" maxlength="10">

inputmode="numeric" صفحه‌کلید عددی گوشی را باز می‌کند بدون اینکه مقدار به عدد تبدیل شود.

۳. خطای زودهنگام

نشان دادن «کد ملی نامعتبر است» وقتی کاربر هنوز رقم سوم را تایپ می‌کند، آزاردهنده است. خطا را وقتی نشان دهید که کاربر از فیلد بیرون رفت یا ده رقم کامل شد.

یک فیلد کد ملی خوب

فیلد کد ملی در سه حالت: خالی با راهنما، معتبر با تیک سبز و نامعتبر با پیام خطای روشن
راهنمای کوتاه پیش از تایپ، و پیام خطایی که می‌گوید چه کار کنیم، نه فقط اینکه اشتباه شده.
  • برچسب روشن: «کد ملی»، نه «شناسه» یا «کد».
  • راهنما: «۱۰ رقم، بدون خط تیره».
  • پذیرش هر نوع رقم و حذف خودکار فاصله و خط تیره.
  • پیام خطای مفید: «کد ملی باید ۱۰ رقم باشد» یا «این کد ملی معتبر نیست؛ رقم‌ها را دوباره بررسی کنید». برای لحن پیام خطا این مقاله را ببینید.
  • اعتبارسنجی در سرور هم. بررسی سمت مرورگر برای راحتی کاربر است؛ سرور نباید به آن اعتماد کند.

راه کوتاه: تابع و کامپوننت آماده

تابع بالا با همهٔ این نکته‌ها در @kashi-ui/persian هست و ارقام فارسی، فاصله و خط تیره را خودش می‌پذیرد:

import { isValidNationalId } from "@kashi-ui/persian";

isValidNationalId("۱۲۳۴۵۶۷۸۹۱"); // true
isValidNationalId("1111111111"); // false

و اگر فیلد آماده می‌خواهید، کامپوننت کد ملی کاشی هم تبدیل رقم و پیام خطا را دارد و هم در React و هم به‌شکل وب کامپوننت در دسترس است:

import { PersianInput } from "@kashi-ui/react";

<PersianInput kind="national-id" label="کد ملی" name="national_id" required />
<kashi-national-id name="national_id" required></kashi-national-id>

برای شناسهٔ ملی شرکت‌ها (یازده رقمی) هم kind="legal-id" هست. همهٔ فیلدهای ایرانی را در صفحهٔ ورودی‌های فارسی ببینید.

جمع‌بندی

رقم کنترل کد ملی را می‌شود با چند خط کد بررسی کرد. مهم‌تر از خود الگوریتم، رعایت جزئیات است: ارقام فارسی را بپذیرید، کد ملی را متن نگه دارید، خطا را به‌موقع و با پیام روشن نشان دهید و بررسی را در سرور هم تکرار کنید.