دیزاین سیستم چیست و چرا تیمهای فارسی به آن نیاز دارند؟
دیزاین سیستم به زبان ساده: توکنها، کامپوننتها و راهنماها چیستند، چه مشکلی را حل میکنند، کی ارزش ساختن دارند و یک محصول فارسی چه چیزهای بیشتری لازم دارد.

در بیشتر محصولهایی که چند سال عمر کردهاند، یک صحنهٔ آشنا هست: سه دکمهٔ «ذخیره» با سه رنگ سبز کمی متفاوت، دو مدل پیام خطا، و فیلد تاریخی که در یک صفحه شمسی است و در صفحهٔ دیگر میلادی. هیچکدام از اینها تصمیم کسی نبوده؛ فقط هر بار کسی چیزی را از نو ساخته است. دیزاین سیستم جواب همین مشکل است.
تعریف ساده
دیزاین سیستم مجموعهای از تصمیمهای مشترک است که به شکل قابلاستفاده درآمدهاند: رنگها و فاصلهها به شکل متغیر، دکمهها و فیلدها به شکل کامپوننت آماده، و قاعدهها به شکل راهنمای نوشتهشده. طراح در فیگما و برنامهنویس در کد از یک منبع استفاده میکنند، پس چیزی که طراحی میشود همان چیزی است که ساخته میشود.
دیزاین سیستم با «کیت UI» یا «استایلگاید» فرق دارد. کیت UI فقط فایل طراحی است و استایلگاید فقط سند. دیزاین سیستم هر دو را دارد و به کد وصل است.

سه بخش اصلی
۱. توکنهای طراحی
توکنها کوچکترین تصمیمها هستند که اسم گرفتهاند: «رنگ اصلی برند»، «فاصلهٔ متوسط»، «گردی گوشهٔ کارت». بهجای اینکه در صد جای کد #0b8077 نوشته شود، یک بار --k-bg-brand تعریف میشود و همه از آن استفاده میکنند. اگر روزی رنگ برند عوض شد، فقط یک خط عوض میشود. دربارهٔ نامگذاری توکنها مقالهٔ جدایی نوشتهایم.
۲. کامپوننتها
کامپوننتها قطعههای آمادهٔ رابطاند: دکمه، فیلد، دیالوگ، جدول، تقویم. هر کامپوننت خوب سه چیز را با هم دارد: ظاهر درست، رفتار درست (صفحهکلید، فوکوس، حالت خطا) و دسترسپذیری. نکتهٔ مهم این است که همهٔ حالتها از قبل طراحی شدهاند؛ نه فقط حالت معمولی، بلکه غیرفعال، در حال بارگذاری، خطا و متن خیلی بلند.
۳. راهنماها
کامپوننت بدون راهنما نیمهکاره است. راهنما میگوید کی از چه چیزی استفاده کنیم و کی نه: کی دیالوگ و کی پیام کوتاه پایین صفحه، دکمهٔ اصلی در هر صفحه چندتا، پیام خطا با چه لحنی. این بخش معمولاً از همه کمتر جدی گرفته میشود و از همه بیشتر جلوی ناهماهنگی را میگیرد.
چه مشکلی حل میشود؟

- سرعت: تیم وقتش را صرف ساختن دوبارهٔ دکمه نمیکند و روی خود محصول کار میکند.
- یکدستی: کاربر هر جای محصول یک زبان بصری میبیند و راحتتر یاد میگیرد.
- کیفیت: باگ دسترسپذیری یا راستبهچپ یک بار درست میشود، نه در هر صفحه.
- گفتوگوی طراح و برنامهنویس: وقتی هر دو میگویند «دکمهٔ ثانویه، اندازهٔ کوچک»، منظورشان یک چیز است.
یک محصول فارسی چه چیزهای بیشتری لازم دارد؟
بیشتر دیزاین سیستمهای معروف (Material، Ant، Carbon) برای انگلیسی ساخته شدهاند و فارسی را بعداً و ناقص اضافه کردهاند. یک محصول فارسی چیزهایی لازم دارد که آنها معمولاً ندارند:

- راستبهچپ واقعی، نه فقط قرینهشدن صفحه؛ با آیکونهای جهتدار و متنهای دوجهتهٔ درست.
- تقویم شمسی با تعطیلیها و هفتهای که از شنبه شروع میشود.
- ارقام فارسی و قالببندی قیمت به تومان.
- فیلدهای ایرانی: کد ملی، شماره موبایل، شماره کارت، شبا، کد پستی و پلاک خودرو.
- فونت فارسی با وزنهای کامل و ارقامی که همعرضاند.
- قاعدههای نوشتن: نیمفاصله، علامتهای فارسی و لحن.
کی دیزاین سیستم بسازیم؟
ساختن دیزاین سیستم از صفر کار سنگینی است و برای یک تیم کوچک یا یک محصول تازه معمولاً منطقی نیست. چند نشانه که میگوید وقتش رسیده:
- بیش از یک محصول یا بیش از یک تیم روی رابط کار میکند.
- یک کامپوننت را بیش از دو بار از نو ساختهاید.
- بازبینی طراحی بیشتر صرف «این سبز با آن سبز فرق دارد» میشود تا تصمیمهای مهم.
اگر هنوز به این نقطه نرسیدهاید، بهتر است از یک دیزاین سیستم آماده شروع کنید و فقط توکنهایش را با برند خودتان تنظیم کنید. کاشی دقیقاً برای همین ساخته شده: متنباز، فارسی از پایه، با تمساز برای رنگ و گردی برند شما و پلاگین فیگما که همان کامپوننتهای کد را در فایل طراحی میآورد. برای مقایسهٔ گزینهها هم این مقاله را ببینید.
جمعبندی
دیزاین سیستم یعنی تصمیمها یک بار گرفته شوند و همهجا اجرا شوند. توکنها پایهاند، کامپوننتها ساختمان و راهنماها نقشه. برای یک محصول فارسی، این پایه باید راستبهچپ، تقویم شمسی و فرمهای ایرانی را هم از اول در خودش داشته باشد؛ وگرنه همان مشکلها در هر صفحه دوباره پیدا میشوند.


