فونت فارسی برای سایت؛ انتخاب، بارگذاری سریع و ارقام
چطور فونت فارسی مناسب سایت را انتخاب کنیم، با woff2 و font-display سریع بارگذاریاش کنیم، جلوی پرش صفحه را بگیریم و ارقام فارسی همعرض داشته باشیم.

فونت، پرکاربردترین بخش هر رابط است: تقریباً هر پیکسلی که کاربر میخواند از آن ساخته شده. با این حال انتخاب فونت فارسی معمولاً سلیقهای و بارگذاریاش معمولاً نادرست انجام میشود؛ نتیجه، صفحهای است که اول با Tahoma باز میشود، بعد میپرد و ارقامش در جدولها کج میایستند.
معیارهای انتخاب فونت فارسی برای رابط
فونتی که برای پوستر زیباست، لزوماً برای رابط کاربری مناسب نیست. برای رابط اینها را بسنجید:

- خوانایی در اندازهٔ کوچک. متن ۱۴ پیکسلی فرمها و جدولها باید واضح باشد. دندانههای «س» و «ش» و نقطهها نباید در هم بروند.
- وزنهای کافی. حداقل معمولی، نیمهضخیم و ضخیم. فونت متغیر (Variable) همهٔ وزنها را در یک فایل دارد.
- ارقام فارسی خوب و همعرض. در جدول و قیمت، ارقام باید زیر هم بایستند.
- حروف لاتین هماهنگ. نام برند، ایمیل و کد در متن فارسی زیاد است؛ اگر لاتین فونت از جنس دیگری باشد، متن تکهتکه دیده میشود.
- مجوز روشن. استفاده در وب و اپ و جاسازی در فایل طراحی باید مجاز باشد.
وزیرمتن (Vazirmatn) ساختهٔ صابر راستیکردار، یکی از گزینههایی است که همهٔ اینها را دارد: متنباز با مجوز OFL، متغیر با وزن ۱۰۰ تا ۹۰۰، و حروف لاتین هماهنگ. به همین دلیل فونت پیشفرض کاشی است، هرچند با یک خط CSS میشود هر فونت دیگری را جایش گذاشت.
بارگذاری سریع: woff2 و font-display
فونت فارسی معمولاً از فونت لاتین سنگینتر است، چون حروف بیشتر و شکلهای اتصالی دارد. سه قاعده سرعت را تضمین میکند:
@font-face {
font-family: "Vazirmatn";
src: url("/fonts/Vazirmatn.woff2") format("woff2");
font-weight: 100 900;
font-display: swap;
}
- فقط woff2. همهٔ مرورگرهای امروزی آن را پشتیبانی میکنند و از TTF بسیار سبکتر است. فایلهای EOT، TTF و WOFF قدیمی را حذف کنید.
font-display: swap. متن بلافاصله با فونت جایگزین دیده میشود و بعد فونت اصلی جای آن را میگیرد. بدون این خط، مرورگر ممکن است تا چند ثانیه متن را نامرئی نگه دارد.- پیشبارگذاری فونت اصلی. فونتی که در بالای صفحه استفاده میشود را زودتر درخواست کنید:
<link rel="preload" href="/fonts/Vazirmatn.woff2" as="font" type="font/woff2" crossorigin>
ویژگی crossorigin حتی برای فونت روی همان دامنه لازم است؛ بدون آن، مرورگر فونت را دو بار دانلود میکند.
جلوی پرش صفحه را بگیرید
با swap، وقتی فونت اصلی میرسد، اندازهٔ متن کمی عوض میشود و صفحه میپرد. این پرش در معیار CLS گوگل حساب میشود.

دو کار کمک میکند:
- فهرست فونت جایگزین درست. بعد از فونت اصلی، فونتهایی بیاورید که در دستگاهها هستند و اندازهشان نزدیک است؛ مثلاً
"Vazirmatn", Tahoma, system-ui, sans-serif. - تنظیم اندازه با
size-adjust. میشود برای فونت جایگزین یک@font-faceجدا تعریف کرد و باsize-adjustوascent-overrideآن را به اندازهٔ فونت اصلی نزدیک کرد. این کار دقت میخواهد ولی پرش را تقریباً حذف میکند.
ارقام: فارسی، همعرض و یکدست
ارقام فارسی (۰ تا ۹) نویسههای جداگانهٔ یونیکد هستند و با ارقام انگلیسی فرق دارند. چند نکته:

- همهجا یک نوع رقم. «۱۲ سفارش» کنار «12 محصول» شلخته است. اگر محتوا از سرور با رقم انگلیسی میآید، هنگام نمایش تبدیلش کنید؛ روشها را در مقالهٔ ارقام فارسی گفتهایم.
- ارقام همعرض در جدول. در CSS با
font-variant-numeric: tabular-numsارقام همعرض میشوند. در عددهای بزرگ تیتر (نه جدول) این کار را نکنید؛ ارقام فارسی همعرض در اندازهٔ بزرگ پراکنده دیده میشوند. - جداکنندهٔ هزارگان فارسی. بهجای ویرگول انگلیسی از «٬» استفاده کنید: ۱٬۲۵۰٬۰۰۰. تابع
toLocaleString("fa-IR")این کار را خودش میکند.
اندازه و فاصلهٔ خط
حروف فارسی نسبت به لاتین هماندازه، کوچکتر به چشم میآیند و دنبالههای پایینی بلندتری دارند. برای متن رابط:
- متن اصلی را کمتر از ۱۴ پیکسل نگذارید و برای متن خواندنی ۱۶ پیکسل بهتر است.
- فاصلهٔ خط (
line-height) متن فارسی را بیشتر از انگلیسی بگیرید؛ حدود ۱٫۸ تا ۲ برای پاراگراف و ۱٫۳ تا ۱٫۵ برای تیتر. letter-spacingرا روی متن فارسی تغییر ندهید؛ فاصله بین حروف چسبیده، اتصالها را خراب میکند.
جمعبندی
فونت را بر اساس خوانایی، وزنها، ارقام و مجوز انتخاب کنید؛ فقط woff2 بارگذاری کنید، swap و preload را فراموش نکنید و ارقام را یکدست و در جدولها همعرض نگه دارید. تنظیمات فونت و تایپوگرافی کاشی همهٔ اینها را از پیش انجام داده و جایگزینی فونت هم فقط یک متغیر CSS است.


